سال در نزد ایرانیان همواره دارای چهار فصل نبوده، زمانی شامل دو فصل: زمستان ده ماهه و تابستان دو ماهه بوده، و زمانی دیگر تابستانهفت ماه(از فروردین ماه تا آبان) و زمستان پنج ماه(از آبان تا فروردین) بوده،و سرانجام از زمانی نسبتا کهن به چهار فصل سه ماهه تقسیم گردیده است.گذشته از ایران:( سال و ماه سُـغدی ها، خوارزمی ها، سیستان ها در شرق و کاپادوکی ها و ارمنی ها در مغرب ایران، بدون کم و زیاد همان سال و ماه ایرانی است)_(همان)
مردم شناسان را غقیده بر این است که محاسبه ی آغاز سال، در میان قوم ها و گروه های کهن، از دورا نکشاورزی، همراه با مرحله ای از کشت یا برداشت بوده و بدین جهتاست که آغاز سال نو در بیشتر کشورها و آیین ها در نخستین روز های پاییز، زمستان و بهار میباشد.
آغاز سال ایرانیان، هرچند زمانب دستخوش تغییر گردید، ولی:( حمزه اصفهانی در کتاب سنی ملوک الارض و الانبیاء و بیرونی در آثارالباقیه گویند که آغاز سال ایرانی، از زمان خلقت انسان( یعنی ابتدای هزاره هفتم از تاریخ عالم) روز هرمز از ماه فروردین بود-(روز اول هر ماه را هُـرمز گویند). وقتی که آفتاب در نصف النهار، در نطه ی اعتدال ربیعی بود، و طالع سرطان بود)_(همان)
پیدایش نوروز:
در ادبیات فارسی جشن نوروز را، همانند بسیاری دیگر از آیینها، رسم ها، فرهنگ ها و تمدن ها به نخستین پادشاهان نسبت میدهند. شاعران و نویسندگان قرن چهارم و پنجم هجری، چون فردوسی، منوچهری، عنصری، بیرونی، طبری، مسعودی، مسکویه، گردیزی و بسیاری دیگر، که منبع تاریخی و اسطوره ای آنان بی گمان ادبیات پیش از اسلام بوده، نوروز و برگزاری جشن نوروز را از زمان پادشاهی جمشید میدانند. فردوسی در مورد این واقعه میگوید:
جهان انجمن شد بر تخت اوی از آن بر شده فره بخت اوی
به جمشید بر گوهر افشاندند مر آن روز را روز نو خواندند
سرسال نو هرمز فرودین بر آسوده از رنج تن، دل ز کین ==>(هرمز= روز اول هر ماه)
به نوروز نو شاه گیتی فروز بر آن تخت بنشست فیروز روز
بزرگان به شادی بیاراستند می و رود و رامشگران خواستند
محمدبن جریر طبری نوروز را سر آغاز دادگری جمشید دانسته: جمشید علما را فرمود که آن روز که من بنشستم به مظالم، شما نزد من باشید تا هرچه در او داد و عدل باشد بنمایید، تا من آن کنم. و آن روز به مظالم نشست روز هرمز بود از ماه فروردین.پس آن روز رسم کردند.(تاریخ طبری)
ابوریحان بیرونی پرواز کردن جمشید را آغاز جشن نوروز می داند: چون جمشید برای خود گردونه بساخت، در این روز برآن سوار شد و جن و شیاطین او را در هوا حمل کردند و به یک روز از کوه دماوند به بابـِل(babelion-منطقه ای در جنوب عراق) آمد و مردم برای دیدن این امر در شگفت شدند و این روز را عید گرفته و برای یادبود آن روز در تاب می نشینند و تاب می خورند.(آثارالباقیه)
به نوشته ی گردیزی، جمشید جشن نوروز را به شکرانه ی این که خداوند_ گرما و سرما و بیماری و مرگ را از مردمان گرفت و سیصدسال بر این جمله بود(زین الاخبار)_برگزار کرد و هم در این روز بود که _جمشید بر گوساله ای نشست و به سوی جنوب رفت و به حرب دیوان و سیاهان و با ایشان حرب(جنگ) کرد و همه را مقهور کرد.(همان)
و سرانجام خیام می نویسد که جمشید به مناسبت باز آمدن خورشید بر برج حمل(اول بهار) نوروز را جشن گرفت: سبب نهادن نوروز آن بوده است که افتاب را دو دور بود، یکی آنکه هر سیصد و شصت و پنج شبان روز و ربعی از شبان روز به اول دقیقه حمل باز آمد و به همان روز که رفته بود بدین دقیقه نتواند از آمدن، چه هر سال از مدت همی کم شود؛ و چون جمشید آن روز دریافت(آنرا) نوروز نام نهاد و جشن و آیین آورد و پس از آن پادشاهان و دیگر مردمان بدو اقتدا کردند.(نوروزنامه)
در خور یادآوری است که جشن نوروز پیش از جمشید نیز برگزار می شده و ابوریحان بیرونی نیز، با آنکه جشن را به جمشید منسوب میکند، یاد آور میشود که، ( آن روز را که روز تازه ای بود جمشید عید گرفت؛ اگرچه پیش از آن هم نوروز بزرگ و معظم بود).
گذشته از ایرانیان، در آسیای صغیر و یونان، برگزاری جشن ها و آیین هایی را در آغاز بهار سرغ داریم. در منطقه ی لیدی و فری ژی(شمال غربی آسیای صغیر-ترکیه امروزی)، بر اساس اسطوره های کهن، به افتخار سی بل، الهه باروری و معروف به مادر خدایان، و الهه آتیس جشنی در هنگام رسیدن خورشید به برج حمل و هنگام اعتدال بهاری، برگزار می شد. مورخان از برگزاری آن در زمان اگوست شاه در تمامی سرزمین فری ژی و یونان و لیدی و آناتولی خبر می دهند. به وبژه از جشن و شادی بزرگ در سه روز 25 تا 28 مارس(4 تا 7 فروردین).
صدرالدین عینی درباره برگزاری جشن نوروز دز تاجیکستان و در بخارا(ازبکستان) می نویسد: ... به سبب اول بهارف در وقت به حرکت درآمدن تمام رستنی ها، راست آمدن این عید، طبیعت انسان هم به حرکت می آید. از این جاست که تاجیکان می گویند:حَمَل، همه چیز در عمل. در حقیقت این عید به حرکت آمدن کشتهای غله، دانه، و سرشدن(آغاز) کشت و کار و دیگر حاصلات زمینی است که انسان را سیر کرده و سبب بقای حیات او می شود.
اما جمشید کیست؟ در چه دوره و زمانی میزیسته؟ پاسخ این است: که این شاه بوده ولی زمان آن مشخص نیست و این نیز از ضعف تاریخ نویسان ایرانی در دوران باستان و یا حوادثی که منجربه نرسیدن اطلاعات دقیق تر به نسلهای بعدی شده است. ولی در تاریخ مکتوب و حقیقی تر در دسترس، برگزاری جشن نوروز به کوروش بزرگ نسبت داده شده است:
کوروش بزرگ بنیانگذار هخامنشیان، نوروز را در سال ۵۳۸ قبل از میلاد، جشن ملی اعلام کرد(پس از فتح بابل)-(هرودوت). وی در این روز برنامههایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکانهای همگانی و خانههای شخصی و بخشش محکومان اجرا مینمود. این آیینها در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز برگزار میشده است. در زمان داریوش اول(کبیر)، مراسم نوروز در تخت جمشید برگزار میشد. البته در سنگنوشتههای بهجا مانده از دوران هخامنشیان، بهطور مستقیم اشارهای به برگزاری نوروز نشده است. اما بررسی ها بر روی این سنگنوشتهها نشان میدهد که مردم در دوران هخامنشیان با جشنهای نوروز آشنا بودهاند، و هخامنشیان نوروز را با شکوه و بزرگی جشن میگرفتهاند. شواهد نشان میدهد داریوش اول هخامنشی، به مناسبت نوروز در سال ۴۱۶ قبل از میلاد سکهای از جنس طلا ضرب نمود که در یک سوی آن سربازی در حال تیراندازی نشان داده شده است
نوروز در ورایت های اسلامی:
در حدیث((معلی بن خنیس)) از امام صادق(ع)_ که علامه مجلسی می گوید آن را در کتب معتبر دیده است_به چند رخداد بزرگ در نوروز، بعد از اسلام، اشاره شده است، از جمله فرمود:
1.جبرئیل بر پیامبر نازل شد؛
2.پیامبر(ص)، علی(ع) را بر دوش خود گرفت، تا علی بت های قریش را از بالای خانه ی کعبه فرو ریزد. همچنین ابراهیم در پنین روزی بت ها را شکست؛
3.پیامبر(ص) به اصحاب خود امر کرد (در روز غدیر خم) با علی(ع) به عنوان امیرالموین بیعت کنن؛
4.در چنین روزی (بعد از کشته شدن عثمان) برای خلافت حضرت علی(ع) بیعتی دوباره شد؛
5.در چنین روزی علی(ع)(در عصر خلافتش) در جنگ نهروان بر خوارج پیروز شد؛
6.در چنین روزی قائم ما(عج) و صاحب امر از پرده ی غیبت، آشکار میشود؛
7.در چنین روزی قائم ما(ع) بر دجال(طاغوت خودکامه ی عصر) پیروز می گردد، و او را در میدان کناسه کوفه به دار می کشد،
8.هیچ روزی بر ما نمی گذرد، مگر اینکه ما در آن روز امید فرج قائم(عج) را داریم. زیرا آن روز از روزهای ما و از روزهای شیعیان ما است ((عجمها آن را پاس داشتند ولی شما (عربها) آن را تباه ساختید)).
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نشست ۲۳ فوریه ۲۰۱۰ خود، 21 ماه مارس را بهعنوان روز جهانی عید نوروز، با ریشهٔ ایرانی بهرسمیت شناخت و آن را در تقویم خود جای داد. در متن به تصویب رسیده در مجمع عمومی سازمان ملل، نوروز، جشنی با ریشه ایرانی که قدمتی بیش از ۳ هزار سال دارد و امروزه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر آن را جشن میگیرند توصیف شدهاست. این روز با نماد« روز صلح جهانی» ثبت شد
pouya:www.pouyapotter.blogfa.com
منبع: http://ab-khak-atash.blogfa.com